X
تبلیغات
شیکسون
سایت بهداشت محیط ایران
بهداشت محیط و آب وفاضلاب و مواد زائد و بهداشت مواد غذایی استخدامی بهداشت محیط

کارآموزی در عرصه کاردانی بهداشت محیط

مقدمه :

شبکه‌ بهداشتی‌ درمانی‌ کشور از سال‌ 1364 باهدف‌ تضمین‌ عادلانه‌ دسترسی‌ کلیه‌ آحاد جامعه‌ به‌ مراقبتهای‌ اولیه‌بهداشتی‌ ، بااولویت‌ مناطق‌ روستائی‌ ومحروم‌ ، بتدریج‌ درکشور مستقرشده‌ است‌ . این‌ شبکه‌ مناطق‌ روستائی‌وشهری‌ ، هردو، راشامل‌ می‌ شود .با توجه با اینکه کوچکترین واحد مستقل در نظام بهداشتی درمانی کشور شهرستان است به همین دلیل ، پس از اعلام سیاستهای اساسی و خط مشی های کلی ، تدوین مجموعه ای که بتواند به اجرا و استقرار نظام در شهرستان کمک کند مورد توجه قرار گرفت .

خانه‌ بهداشت‌ محیطی‌ترین‌ واحد ارائه‌ خدمت‌ در نظام شبکه های بهداشتی درمانی کشوراست . هر خانه بهداشت بسته به شرایط جغرافیایی – به ویژه امکانات ارتباطی و جمعیت – یک یا چند روستا را در پوشش خدمات خود دارد وبطور متوسط‌ هر5 خانه‌ بهداشت‌ تحت‌ پوشش‌ ونظارت‌ یک‌ مرکز بهداشتی‌ درمانی‌ روستائی‌قرارمیگیرد  .وظایف خانه بهداشت از سرشماری سالانه و ثبت جمعیت که در شروع کارو در آغاز هرسال انجام میگیرد شروع میشود . براساس سرشماری اطلاعات کاملی از منطقه تحت پوشش از جمله تعداد خانوارها وتعداد افراد هر خانوار به تفکیک نام ، سن ، جنس ، نسبت با سرپرست خانوار ، شغل و میزان سواد ، بارداری ،معلولیت و بیماری مزمن و تغییرهای جمعیتی خانوار ( ازدواج ، مرگ ، مهاجرت ) و... استخراج وثبت می گردد .با سرشماری گروههای سنی و جنسی  مشخص شده و براین اساس مراقبت های اولیه براساس برنامه های کشوری انجام میشود مانند مراقبت کودکان زیر 6 سال ، مراقبت از دانش آموزان و بهداشت مدارس ،مراقبت زنان باردار، تنظیم خانواده، آموزش و مراقبت تغذیه ای ، بهداشت دهان و دندان ، ایمنسازی ، نظارت بر موازین بهداشت حرفه ای ، محیط عمومی روستا، بهسازی محیط ، بهداشت محیط اماکن عمومی ، بهداشت محیط مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی و سلامت مواد عرضه شده ، بازدید منزل ،بیماریابی ، درمان برخی از بیماریها براساس پروتکل ، کمکهای اولیه درمانی و پیگیری درمان ،تزریقات زیر نظر پزشک ، پانسمان ، فوریتها، بازتوانی و کمک به معلولان ، همکاری با دانشجویان اعزامی ،بهداشت روانی و...

بعد از خانه بهداشت در اولین سطح فعالیت شبکه های بهداشتی درمانی،  مراکز بهداشتی درمانی روستایی مطرح میشوند که تنها واحد پزشکی دولتی مستقر در مناطق روستایی هستند این واحد نظارت بر فعالیت خانه های بهداشت و هدایت آنها ، در ارتباط با بیمارستان شهرستان و نیازهای تخصصی و بستری جمعیت تحت پوشش  را برعهده دارد. محل استقرار مرکز بهداشتی درمانی روستایی نسبت به روستاهای محل استقرار خانه های بهداشت تابعه باید در مسیر طبیعی جمعیت باشد .

وظایفی که یک مرکز بهداشتی درمانی روستایی برعهده دارد شامل جمع آوری و کنترل و دسته بندی اطلاعات و آمارها ، کنترل و پیگیری اجرای برنامه ها، پذیرش بیماران،همکاری باگروههای اعزامی از مرکز بهداشت شهرستان و استان ، مشارکت در فعالیتهای آموزشی ،اعزام تیم های سیار،تنظیم و اجرای برنامه های آموزش بهداشت ، انجام آزمایشهای پاراکلینیکی مورد نیاز زنان باردار، کمک به زنان نیازمند مراقبتهای ویژه ،ایجاد ارتباط با ماماهای محلی بمنظور هدایت و آموزش آنها، فراهم کردن تسهیلات برای زایمان زنان تحت مراقبت ، گذاردن آی . یو.دی برای زنان داوطلب ، تهیه پاپ اسمیر ، بازدید از مدارس ، ارجاع جهت بستن لوله ها ، نظارت برغربالگری دانش آموزان ، آموزش و اجرای برنامه های بهداشت دهان و دندان ، غربالگری کارگران کارگاهها و کارخانه ها ، بیماریابی از میان بیماران معرفی شده ، انجام آزمایشهای پاراکلینیکی ، اعزام بیماران نیازمند عملیات تشخیصی یا درمانی بیشتر به بیمارستان ، تنظیم برنامه درمان بیمارانی که درمانشان باید توسط خانه بهداشت پیگیری گردد ، اجرای موازین پیشگیری در مورد اطرافیان فرد مبتلا به بیماریهای واگیردار از طریق ایمنسازی و یا اعمال موازین بهداشت محیط ، جمع آوری لامهای خون از خانه های بهداشت و تیمهای سیار، جمع آوری نمونه های خلط بیماران مشکوک به سل ، انجام بررسیهای مقدماتی اپیدمیولوژیک برای شناخت مسایل بهداشتی و بیماریهای بومی و شایع منطقه ، اعلام موارد همه گیربیماریها و اقدام به خاموش کردن آنها ،انجام برنامه های بهداشت محیط و کمک به پرسنل خانه های بهداشت و هدایت آنها در اجرای برنامه ها ، نظارت براجرای قوانین و مقرارت ناظر بر اماکن عمومی و مراکز تهیه و تولید مواد غذایی و بهداشت کارگاهها ، پژوهش و در نهایت  مدیریت می باشد .

 درمناطق‌ شهری‌ ارائه‌ خدمات‌ برعهده‌ مراکز بهداشتی‌ درمانی‌ شهری‌ و پایگاههای بهداشتی میباشد. کلیه خدمات بهداشتی که در روستاها بعهده خانه بهداشت می باشد در مناطق شهری بعهده پایگاه بهداشتی است فقط در پایگاه بهداشتی چون کادر بهداشت محیط وجود ندارد وظایف مربوط به مسائل بهداشت محیط و حرفه توسط پرسنل مراکزبهداشتی درمانی  شهری انجام میشود .مراکز بهداشتی درمانی شهری برحسب تراکم جمعیت ، یک یا چند پایگاه بهداشت شهری را تحت پوشش دارد و کلیه وظایف مراکز بهداشتی درمانی روستایی را نیز انجام میدهد و تنها تفاوت آن در مراجعه مستقیم بیماران به مرکز می باشد یعنی مراجعه بیماران در این مراکز لازم نیست از طریق ارجاع صورت گیرد . 

سطح دوم ارائه خدمات در شبکه های بهداشتی درمانی شامل مراکز بهداشت شهرستان و بیمارستان شهرستان است . مرکز بهداشت ‌شهرستان‌ مسئولیت‌ کنترل‌ وهدایت‌ شبکه‌ بهداشت‌ شهرستان‌ رابرعهده‌ دارد . مدیریت‌ شهرستان‌ با ایجاد هماهنگی ‌بین‌ بیمارستان‌ ومرکز بهداشت‌ شهرستان‌ مسئولیت‌ کنترل‌ وهدایت‌ شبکه‌ بهداشت‌ ودرمان‌ شهرستان‌ را برعهده‌دارد.

بیمارستان واحد تخصصی پزشکی در سطح شهرستان است بیمارستان شهرستان مجموعه ای است که با اجزای زیر مشخص میگردد : بخشهای بستری ، تشخیصی ، داروخانه ، پلی کلینیک ، اورژانس

بیمارستان شهرستان باید حداقل چهار بخش بستری داخلی ، جراحی ، کودکان ، زایمان و دوبخش تشخیصی ( آزمایشگاه و رادیولوژی ) را داشته باشد . کلیه این بخشها باید بوسیله پزشکان متخصص اداره شود . بعبارت دیگر اشتغال پزشک عمومی در بیمارستان نقض هدفهای سطح بندی خدمات است و نظام ارجاع را بی ثمر می سازد . بیمارستان پس از تشخیص و درمان بیماران ارجاع شده ازمراکز بهداشتی درمانی ، باید نتیجه تشخیص و اقدام را به مرکز ارجاع کننده اطلاع دهد و در صورت لزوم توصیه های لازم در مورد ادامه درمان بیمار را به مرکز بهداشتی درمانی اعلام نماید .

مرکز بهداشت شهرستان واحدی است که اولین سطح تخصصی یعنی کارشناسی خدمات مختلف بهداشتی را شامل میشود.وظایف مرکز بهداشت شهرستان شامل جمع آوری ، طبقه بندی و تجزیه و تحلیل اطلاعات مورد نیاز برنامه های مختلف بهداشتی ، آمارهای حیاتی و فعالیت واحدهای بهداشتی شهرستان به منظور تدوین برنامه های محلی و تهیه گزارش ، شناخت و دسته بندی مسایل بهداشتی منطقه و تنگناهای فنی و اجرایی برنامه ها ، بررسی و شناخت اپیدمیولوژیک بیماریهای بومی و اپیدمیها ، تهیه و ابلاغ دستورالعملهای اجرایی لازم برای اجرای برنامه های کشوری خدمات بهداشتی ، تدوین برنامه های بهداشتی متناسب با شرایط محلی برای حل مشکلات بهداشتی و مبارزه با بیماریهای بومی و اپیدمیها ، برنامه ریزی گسترش و تغییرات واحدهای بهداشتی متناسب با تغییرات جمعیتی و تامین دسترسی سهل جامعه به خدمات بهداشتی ، تدارک و پشتیبانی فنی ، اداری و مالی ازمراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت ، مشارکت در برنامه ریزی و اجرای برنامه های پزشکی جامعه نگر در سطح واحدهای بهداشتی ، تدوین و اجرای پژوهشهای کاربردی در زمینه مسایل بهداشتی منطقه ،اجرای پروژه های آزمایش در زمینه روشهای نوین و کاربرد ابرازهای جدید و ادغام در خدمات ، تدوین و ابلاغ برنامه و روشها و دستورالعملهای مربوط به آزمایشهای بهداشتی (تشخیص طبی در موارد لزوم و اپیدمیها ، آب و فاضلاب ، بهداشت حرفه ای )، انجام آزمایشهای بهداشتی برای کنترل کار آزمایشگاههای مراکز بهداشتی درمانی تابعه و تشخیص های آزمایشگاهی برابر دستورالعمل های کشوری ، نظارت بر نحوه خدمات آزمایشگاهی مراکز بهداشتی درمانی ، نظارت مستمر برفعالیتهای فنی ، پشتیبانی ، اداری و مالی مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت ، جمع آوری و بررسی گزارش فعالیت مراکز بهداشتی درمانی تابعه، ارزشیابی منظم خدمات و پوشش برنامه های بهداشتی شهرستان ، تدوین ، اجراو مشارکت در اجرای برنامه های آموزش بدو خدمت و حین خدمت کارکنان بهداشتی شهرستان ، برآورد اعتبارات مورد نیاز برنامه ها و تدوین بودجه سالانه و اجرای بودجه مصوب.

در حال حاضر هماهنگ سازی دو واحد خودگردان شبکه شهرستان ( بیمارستان و مرکز بهداشت شهرستان ) و نظارت برفعالیت همه آنها برعهده مدیریت شبکه شهرستان می باشد  مدیر شبکه شهرستان ، نماینده وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی در سطح شهرستان تلقی شده و توسط  ریاست دانشگاه تعیین میگردد .

تمامی فعالیتهای سطح دوم باید توسط سطح سوم ارائه خدمات که شامل دانشگاه علوم پزشکی استان و معاونتهای دانشگاه از جمله معاونت درمان با کلیه بیمارستانهای دولتی تحت پوشش و معاونت بهداشتی (مرکز بهداشت استان ) نظارت ، پشتیبانی گردیده و امکان هرچه بهتر آنها فراهم میگردد

 برنامه ریزی در  بخش بهداشت:

 

الف : بهداشت محیط

1-     در تامین آب آشامیدنی سالم و کافی یا لوله کشی روستاها

2-     کمک به بهداشت عمومی روستاها از نظر فاضلاب و دفع زباله

3-     کمک به ایجاد حمام های بهداشتی در روستاها

4-     نظارت مستمر بر سالم بودن آب آشامیدنی شهر ها و روستاها

5-     نظارت بر بهداشت مواد غذایی مصرفی

6-     بهداشت فاضلاب شهرها 

 

ب: بهداشت حرفه ای

         شامل معاینات دوره ای شاغلین نظارت بر بهداشت محیط کار و نظارت بر موازین ایمنی شاغلین                 

ج: بهداشت خانواده و مدارس

1-     بهداشت مادر و کودک

2-     بهداشت دانش آموز

3-     بهداشت  سالمندان

4-     بهداشت دهان و دندان

5-     آموزش بهداشت

6-     بهبود تغذیه و امور جمعیتی

 

د: مبارزه با بیماری ها

1-     مبارزه با بیماریهای قرنطینه ای

2-     مبارزه با بیماری های مشترک انسان و دام

     3-  مبارزه با بیماریهای سرطان ، روانی، متابولیک و قلب و عروق     

 

واحد بهداشت محیط و حرفه ای

 هیات وزیران در جلسه مورخه 24/4/1372 بنا به پیشنهاد شماره 1230 مورخ 11/2/1370 وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در اجرای بند 2 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت و درمان آموزش مصوب 3/3/1376 مجلس شورای اسلامی آیین نامه بهداشت محیط را تصویب نمود .                                                                                                

                                             

آشنایی کلی با وظایف واحد بهداشت محیط حرفه ای شهری :

وظایف واحد بهداشت محیط چیست :

1-     بازرسی از مراکز تهیه و توزیح مواد غذایی و پرونده سازی برای این مراکز

2-     کلر سنجی روزانه از آب شبکه و تکمیل فرمهای مربوطه و ارائه آمار ماهیانه

3-     پیگیری شکایات مردم در رابطه با مواد غذاییی و نمونه برداری از مواد غذایی و ارسال آنها به آزمایشگاه

4-     صدور کارت بهداشتی جهت مشاغل گوناگون

5-     نظارت بر مقوله زباله در سطح کشور و رسیدگی به شکایات مردم

6-     نظارت بر مقوله فاضلاب و نحوه دفع بهداشتی آن

7-     بهسازی محل های تولید – توزیح – مصرف و کنترل بهداشتی مواد غذایی

8-     نمونه برداری از آب در شبکه لوله کشی و ارسال آن به آزمایشگاه آب و پیگیری نتایج

9-     نیاز سنجی بهورزان

10-  تهیه آمارهای مربوط به اماکن عمومی (مدارس ،مساجد ،و...) به صورت سه ماهه

واحد بهداشت حرفه ای :

1-     صدور کارت تندرستی جهت مشاغل گوناگون

2-     بازدید از کارگاهها و کارخانجات

3-     تشکیل پرونده پزشکی جهت شاغلین مختلف

 

شاخص های مورد استفاده از بهداشت محیط به چه صورت است ؟

 

1ـ درصد اماکن عمومی دارای معیار بهداشتی:

تعداد اماکن عمومی با معیار بهداشتی

تعداد کل اماکن عمومی تحت پوشش

100× 

 

2ـ درصد اماکن عمومی دارای معیار بهسازی :

تعداد اماکن عمومی با معیارهای بهسازی

تعداد کل اماکن عمومی

100× 

 

  3ـ درصد مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی دارای معیار بهداشتی (مطابق آیین نامه) :

تعداد مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی دارای معیار بهداشتی

تعداد کل مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی تحت پوشش

100× 

 

 

تعداد مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی دارای معیار بهسازی

تعداد کل مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی تحت پوشش

100× 

4ـ درصد مراکز تهیه و معیار بهسازی :

 

تعداد مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی دارای معیار بهسازی

تعداد کل مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد خوراکی و بهداشتی تحت پوشش

100×

تعداد کارکنان مراکز و اماکن عمومی دارای کارت معاینه پزشکی معتبر

کل کارکنان مراکز تهیه و توزیع و فروش و اماکن عمومی تحت پوشش

100×

5ـ درصد مراکز و اماکن که دارای کارت معاینه پزشکی معتبر هستند :

 

تعداد مراکز بهداشتی درمانی که از نظر بهداشت محیط دارای شرایط مطلوب هستند

کل مراکز بهداشتی درمانی فعال تحت پوشش

100× 

 

6ـ درصد مراکز بهداشتی درمانی که از نظر بهداشت محیط دارای شرایط مطلوب هستند :

 

 

 

 

آشنایی با نحوه تنظیم پرونده های بهداشتی و نحوه تشکیل:

 

از دیگر فعالیت های واحد های بهداشت محیط کار مراکز بهداشتی درمانی شهری تشکیل پرونده  برای متصدیان مراکز بهداشت و تهیه و توزیع نگهداری و فروش مواد غذایی – آرایشی بهداشتی می باشد نحوه تشکیل پرونده به این صورت است که ابتدا بازرس بهداشت محیط در بازدیدی که از مراکز تهیه توزیع و نگهداری و فروش مواد غذایی آرایشی بهداشتی به عمل می آورد ضمن دادن آموزش و تذکرات لازم به متصدی  اقدام به ارسال فرم به محل کسب می نماید .

به این ترتیب که در ابتدا فرم آیین نامه مقررات بهداشتی مربوط به نوع شغل و محل کسب به عمل آمده را علامت گذاری وبه بهداشت شهرستان ارسال می کند در آنجا فرم آیین نامه بهداشتی توسط رییس مرکز بهداشت شهرستان امضاء شده و یک فرم همراه با فرم آیین نامه مقررات بهداشتی از طرف مرکز بهداشت به محل کسب ارسال می شود و یک فرم همراه خلاصه فعالیت های انجام شده توسط پرسنل بهداشتی محیط به واحد بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی ارسال می گردد و مسئول این واحد موظف است که این سوابق را در پوشه ای گذاشته و به این ترتیب پرونده بهداشتی را تشکیل می دهد لازم به تذکر است که نتایج بازدید های روتین که توسط مسئول بهداشت محیط از مراکز تهیه و توزیح و ... به عمل می آید در آن ثبت می شود.                                                                                       

درمدت کار آموزی از چند مغازه توسط بازرس بهداشت محیط  بازدید کردیم  و اقدام به تشکیل پرونده طی مراحل گفته شده برای متصدیان کردیم لازم به ذکر است که هنگام بازدید برای متصدیانی که کارت بازرسی نداشتند داده شد که در آن اقداماتی متصدی باید انجام دهد نوشته می شود .معمولا در تشکیل پرونده یک پرونده به عنوان پرونده مادرویک پرونده به عنوان پرونده پیگیری ویک فرم خلاصه اقدامات بهداشتی انجام شده درمرکز بهداشتی درمانی است وهنگام بازدیدها معمولا از پرونده پیگیری استفاده می کنند وخلاصه اقدامات انجام شده درفرم مخصوص نوشته می شود و بعد اطلاعات ثبت شده را به پرونده مادر منتقل می کنند .

نحوه شماره گذاری پرونده ها به چه شکل است ؟

به منظور دسترسی راحت و سریع به پرونده های بهداشتی متصدیان در مشاغل گوناگون پرونده های بهداشتی را شماره گذاری می کنند بدین ترتیب که در ابتدا شماره کد اصلی سپس شماره کد فرعی و در آخر شماره مربوط به هر فرد را یادداشت می کنند . شماره مربوط به کد اصلی و کد مرکزی هر شغلی طبق بخشنامه مشخص شده است و شماره مربوط به هر فرد به طور سلیقه ای یا بر اساس حروف الفبا انتخاب می شود .

نحوه صدور کارت بهداشت :

 

مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی در بازدید های که از اماکن عمومی به عمل می آورد از متصدیان و افرادی که به نحوی در مراکز تهیه توزیع و فوش مواد غذایی می خواهند کارت بهداشتی خود را که مبنی بر سلامت و تایید آنها از نظر عدم ابتلا به بیماری های انگلی است ارائه دهند و مسئول بهداشت محیط وظیفه دارد که تاریخ اعتبار کارت را کنترل کند و در صورتی که کارت فاقد اعتبار باشد باید آن شخص جهت تمدید کارت تذکر داده شود و از افرادی که فاقد کارت هستند در خواست کند که به مرکز بهداشتی درمانی مراجعه کنند .

نحوه صدور کارت به این صورت است که ابتدا مسئول بهداشت محیط با تکمیل کردن فرم مخصوص صدور کارت بهداشتی وبه آزمایشگاه و پزشک معرفی می کند شخص با مراجعه به آزمایشگاه مرکز بهداشت آزمایشات لازم را انجام می دهد و جوانب آزمایش را به مرکز بهداشتی درمانی و نزد پزشک مربوطه منتقل می کند و در صورتی که جوانب آزمایشات منفی باشد مسئول بهداشت محیط برای آن شخص کارت صادر می کند اما در صورتی که جوانب + باشد طبق نظر پزشک قرصها و داروهایی برای شخص تجویز می شود و شخص تا بهبودی کامل خود حق دریافت کارت بهداشتی را ندارد.

در هر کارت بهداشت باید مشخصات زیر ثبت شود :

تاریخ صدور کارت- شماره کارت- نام متصدی – و شماره شناسنامه آن – نوع و ریشه – مدت اعتبار کارت – شماره گذاری کارتهای بهداشتی به صورت سلیقه ای می باشد و مسئول بهداشت محیط باید پس از صدور کارت مشخصات کارت را در دفتر ثبت صدور کارت بهداشتی ثبت می کند . مدت اعتبار کارتهایبهداشتی برای مشاغل گوناگون متفاوت می باشد و این مدت برای مشاغلی که با پخت و پز غذا سر و کار دارند 6 ماه و برای سایر مشاغل یکسال می باشد .

در مرکز بهداشتی درمانی ابتدا شخص مراجعه کننده همراه با یک قطعه عکس به آزمایشگاه معرفی و بعد از انجام آزمایش همراه با فرم مخصوص معاینه به پزشک معرفی می شود و بعد از آن کارت بهداشتی توسط مسئول بهداشت محیط و رئیس مرکز بهداشتی امضا شده وبرای کارت تاریخ زده می شد.که ارائه این کارت در هنگام بازدید از مراکز مختلف تهیه وتوزیع مواد غذایی الزامی است .

آشنایی با فرم های آیین نامه بهداشتی و چگونگی پر کردن آنها :

انواع فرمها    

برای متصدیانی که مغازه های آنان  شامل قصابی ، بقالی ، نانوایی بود بازدید بعمل می آید باتوجه به اینکه به چندین ماده از فرم آئین نامه مقررات بهداشتی ازجمله نداشتن آب لوله کشی ، نداشتن روپوش ، مناسب نبودن سقف ، نداشتن کارت بهداشت ، نداشتن کمد و جعبه کمکهای اولیه اقدام نکرده باشند در این مورد اخطارداده می شود و این صورت  طی مراحل زیر عمل می کنیم  :  

فرم شماره 1

پیشنهاد معرفی متخلف به دادگاه « مرحله اول »

پس از انجام مهلت داده شده به متصدی محل کسب مبنی بر رفع نواقصات محل کسب با مقررات واگر چنانچه متصدی رفع نقص نکرده باشد فرم شماره 1 توسط مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی پر شده و به همراه چند برگ فرم آیین نامه مقررات بهداشتی ( با توجه به نوع کسب ) به مرکز بهداشت شهرستان جهت پیگیری ارسال می گردد .

 

فرم شماره 2

« معرفی متخلف »

پس از ارسال فرم شماره 1 به مرکز بهداشت شهرستان این مرکز فرم شماره 2 را پر کرده و به همراه چند برگ فرم آیین نامه مقررات بهداشتی تنظیم شده مربوط به محل کسب ‹فرم سفید رنگ مختص دادگاه در بازدید اول » به دادگاه ارسال می کند تا مختلف برابر ماده 13 قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی و آرایشی تحت پیگرد قانونی قرار گیرد . همچنین یک فرم آیین نامه مقررات بهداشتی تنظیم شده مربوط به محل کسب «فرم زرد رنگ متصدی در بازدید اول »را همراه با رونوشت فرم شماره 2 به مکان کسب ارسال می کند و همچنین رونوشت فرم شماره 1و2 به انضمام کلیه سوابق جهت پیگیری لازم به مرکز بهداشتی درمانی و واحد بهداشت محیط ارسال می نماید .

فرم شماره 3

« پیشنهاد تعطیل »

پس از معرفی متخلف به دادگاه و انقضای مهلت داده شده و بازدید مجدد محل توسط مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی شهری / روستایی / و کنترل نواقص بهداشتی، که اگر بر طرف نشده باشد فرم شماره 3 تکمیل و پس از پاراف مسئول بهداشت محیط با امضای رییس مرکز بهداشتی درمانی به انضمام سایر نسخه فرم آیین نامه مقررات بهداشتی مربوط به مرکز بهداشت شهرستان ارسال می گردد .

فرم شماره 4

«معرفی مجدد مختلف به دادگاه مرحله دوم »

پس از ارسال فرم شماره 3 به مرکز بهداشت شهرستان ، این مرکز فرم شماره 4 را پر کرده و به همراه یک نسخه فرم آیین نامه مقررات بهداشتی تنظیم شده مربوط به محل کسب به دادگاه ارسال می کند تا متخلف برابر ماده 13 قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی تحت پیگرد قانونی قرار گیرد . همچنین یک نسخه فرم آیین نامه مقررات بهداشتی تنظیم شده مربوط به محل کسب را همراه با رونوشت فرم شماره 3 به مکان ارسال می کند همچنین رونوشت فرم شماره 4 را به انضمام کلیه سوابق جهت پیگیری لازم به مرکز بهداشتی درمانی و واحد بهداشت محیط ارسال می نماید .

فرم شماره 5

«اخطار تعطیل »

با وصول پیشنهاد تعطیل از مراکز بهداشتی درمانی به مرکز بهداشت شهرستان کارشناس مسئول بهداشت محیط همراه با گزارش بازدید به بررسی و در صورت تایید امضای فرم سوابق موجود در واحد بهداشت محیط شهرستان (رونوشت معرفی دادگاه ) را ضمیمه و برای تایید و امضای فرم و صدور سند کتبی مسئول بهداشت شهرستان با بررسی و امضای فرم آیین نامه مقررات بهداشتی روی نامه پیشنهاد ، دستور کتبی تعطیل موقت محل را صادر می نماید . سپس فرم شماره  5   توسط واحد بهداشت محیط شهرستان تنظیم و پاراف کارشناس مسئول بهداشت شهرستان و امضای رییس مرکز به محل کسب صادر و رونوشت به ارگانهای مربوطه ارسال می گردد مدت مندرج در فرم اخطار تعطیل حداقل 1 و حداکثر 30روز خواهد بود . ضمناً منظور از ارگانهای مربوطه پاسگاه انتظامی .واحد بهداشت محیط مرکز بهداشت مرکز بهداشتی درمانی شهرستان می باشد .

 

 

فرم شماره 6

اعلام تعطیل محل کسب غیر بهداشتی

بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان پس از دریافت گزارش و صورت مجلس تعطیل در پاسخ نامه پیشنهاد تعطیل مرکز بهداشتی درمانی مربوط فرم شماره 6 را تنظیم و پس از پاراف کارشناس مسئول بهداشت محیط با امضای ریاست مرکز بهداشت شهرستان صادر می نماید .

فرم شماره 7

صورت مجلس تعطیل

پس از انقضای مهلت مندرج در اخطار تعطیل ، اکیپ تعطیل مرکب از نمایندگان بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان و مرکز بهداشتی درمانی مربوط به و در صورت نیاز نیروی انتظامی به محل مراجعه کرده و با رعایت مقررات نسبت به تعطیل موقت یا تنظیم صورت مجلس طبق فرم شماره 5 اقدام و یک نسخه از صورت مجلس به متصدی محل کسب و یک نسخه به نماینده نیروی انتظامی تحویل و سایر نسخ با تنظیم گزارش کتبی به بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان تحویل داده می شود .

فرم شماره 8

صورت مجلس فک پلمپ

پس از تعطیل محل و مراجعه متصدی جهت بازگشایی و مطمئن نمودن مسئول بهداشت محل متصدی با سپردن تعهد محضری مبنی بر رفع نواقص بدون بهره برداری در مهلتی معین مهلت ،به صورت دستور کتبی مسئول بهداشت محل مبنی بر موافقت با د در خواست متصدی بر روی آن نسبت به بازگشای محل تعطیل شده با حضور نمایندگان بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان و مرکز بهداشتی درمانی به تنظیم صورت مجلس (فرم شماره 7) اقدام و یک نسخه از صورت مجلس به متصدی تحویل و سایر نسخ همراه سوابق از طریق نماینده بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان با تنظیم گزارش به مسئول بهداشت محیط شهرستان تحویل داده خواهد شد .

فرم شماره 9

اعلام فک پلمپ

پس از دریافت گزارش بازگشایی موقت رفع نقص فرم شماره 9 تنظیم و با پاراف کارشناس مسئول بهداشت محیط و امضای رییس مرکز بهداشت شهرستان صادر می گردد . بدیهی است مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی مربوطه مکلف است به طور موقت در زمینه اجرای صحیح رفع نواقص و توسط به ویژه عدم بهره برداری از محل متصدی قبل از دریافت مجوز بهره برداری نظارت کامل نموده و در صورت مشاهده تخلف بهره برداری مراتب را کتباً به بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان ودر صورت تایید گزارش مامور نسبت به تعطیل محل اقدام خواهد نمود .

 

فرم شماره 10

اعلام رفع نواقص

در صورت متصدی مبنی بر رفع نقص ها و یا انقضای مهلت قید شده در تعهد محضری مامور بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی که مربوط به محل مراجعه و در صورت رفع نواقص و علامت گذاری فرم آیین نامه مقررات بهداشتی فرم شماره 10 تنظیم و پاراف مربوطه مامور بهداشت محیط و امضای رییس مرکز بهداشتی درمانی صادر می گردد . بدیهی است کلیه نواقص اعم از بهداشت فردی و بهداشت وسایل و ابزار کار و وضعیت ساختمانی بایستی برابر مفاد آیین نامه مقررات بهداشتی شغل مربوطه به طور اصولی و اساسی برطرف شده باشد .

فرم شماره 11

مجوز بهره برداری

با رسیدن فرم شماره 10 به مرکز بهداشت شهرستان و تایید آن توسط بهداشت محیط مرکز مذکور فرم شماره 11 تنظیم و با پاراف کارشناس مسئول بهداشت محیط و امضای رئیس مرکز بهداشت شهرستان صادر می شود . بدیهی است هنگام صدور فرم شماره 11 امضاهای فرم مقررات بهداشتی مربوط بایستی توسط کارشناس مسئول بهداشت محیط و رئیس مرکز بهداشت شهرستان تکمیل گردد .

فرم های شماره 12و 13

صلاحیت بهداشتی ، عدم صلاحیت

فرمهای شماره 12 و 13 مربوط به صلاحیت و عدم صلاحیت بهداشتی است که پس از وصول نامه نظر خواهی اتحادیه با ارکان صادر کننده پروانه کسب متصدیان مراکز تهیه و فروش مواد غذائی و اماکن عمومی و بازدید توسط کارشناسان و کاردان بهداشت محیط به ترتیب زیر پاسخ داده می شود .

 

الف : چنانچه در اولین بازدید به شرایط بهداشتی محل منطبق با آیین نامه مقررات بهداشتی ماده 13 باشد علاوه بر اظهار نظر کتبی بازرس بهداشت محیط بازدید کننده روی نامه متقاضی ستون اول فرم آیین نامه بهداشتی مربوطه تنظیم و سپس شماره 12 مبنی بر صلاحیت بهداشتی پس از تایید و پاراف کارشناس مسئول محیط شهرستان توسط رئیس مرکز بهداشت شهرستان امضاء صادر می گردد .

ب: چنانچه در اولین بازدید شرایط بهداشتی محل منطبق با آیین نامه مقررات بهداشتی ماده 13 نباشد

 اگر محل تازه تاسیس بوده و هنوز مورد بهره برداری قرار نگرفته باشد . یک نسخه فرم آیین نامه مقررات بهداشتی مربوط بدون علامت گذاری به عنوان راهنمای رعایت شرایط بهداشتی متصدی تسلیم می گردد آنگاه پس از اظهار نظر کتبی بازرس بهداشت محیط بازدید کننده روی نامه متقاضی فزم شماره 13 مبنی بر عدم صلاحیت بهداشتی پس از تایید و پاراف کارشناس مسئول بهداشت محیط شهرستان توسط رئیس مرکز بهداشت شهرستان امضاء و صادر می گردد و چنانچه دایر باشد بر اساس محتویات پرونده بهداشتی در جریان و بروز محل کسب ضمن اعلام عدم صلاحیت بهداشتی به شرح فوق ادامه مراحل اجرایی ماده 13 پیگیری می شود بدیهی است پس از رفع کلیه نواقص بهداشتی محل نسبت به صدور صلاحیت بهداشتی به شرح بند الف اقدام  میگردد .

در مرکز بهداشت شهرستان گرمی و همچنین مرکز شهید بهشتی نسبت به تعطیل فک پلمپ یک باب نانوایی و دو باب قصابی اقدام شد که همراه نماینده مرکز بهداشتی ،نماینده نیروی انتظامی نسبت به فک پلمپ اقدام شد وصورت جلسه به امضای حاضران رسید .

 

فرم های آماری :

1-     یک ماهه

2-     فصلی

3-     شش ماهه

فرم یک ماده اکثراً مربوط به برخی از فعالیت های انجام گرفته مثل کلرسنجی٬دادن کارت بهداشت ( از لحاظ تعداد )

فرم های فصلی بهداشت محیط1/101 که مهم است و فصلی که نمونه ای از فرم بهداشت محیط مدارس می باشد .

 

آئین نامه اجرای قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی :

این ماده در آذر 1379 توسط مجلس شورای اسلامی  به تصویب رسید که مشتمل بر 5 فصل ، 95 ماده ، 54 تبصره و 46 بند می باشد . فصل اول آن مربوط به بهداشت فردی است که باید افراد لباس کار تمیز و همچنین کارت بهداشتی  داشته باشند .فصل دوم این ماده مربوط به شرایط ساختمانی و بهداشتی مراکز تهیه و توزیع ، نگهداری و فروش مواد غذایی  و اماکن عمومی می باشد .فصل سوم مربوط به وسایل و لوازم کار مربوطه می باشد . فصل چهارم وظایف مسئول بهداشت محل و مامورین نظارت و تکالیف صاحب یا مدیر محل های مشمول ماده 13 را شامل می شود . فصل پنجم  شامل طبقه بندی اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات از لحاظ شمول مواد این آئین نامه می باشد .

   بازرسی از تعدادی از اماکن به طور نمونه و نحوه تکمیل فرم های آیین نامه بهداشتی مربوطه:

 ماده 13 – قانون مواد خوردنی و آشامیدنی – آرایشی بهداشتی – مسئولیت اجرای نظارت بهداشتی بر مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی در اماکن عمومی را به عهده ادارات بهداشت محیط محول کرده و برای اجرای این ضوابط آیین نامه های بهداشتی مختلف را به صورت کتابچه مقررات بهداشتی تکثیر و در بازرسی های روزانه توسط کادر شهری بین پیشه وران توزیع و ضمن اخذ رسید تعهدی مبنی بر انطباق مکان کسب با مقررات مورد بحث مراکز به صورت 2 ماده از متصدی اخذ می نماید رسید مذکور در دفتر تعهدات ثبت و در سر رسید اقدام به تنظیم فرم بهداشتی که نمونه آن در کتب موجود است می نماید .  

در تنظیم فرم – مواد بهداشتی را که با اماکن کسب مطابقت ندارد با علامت (*) مشخص می نماید و پس از پر کردن فرم گزارش لازم به تایید رئیس قسمت رسانیده و متصدی مکان کسب متخلف از مقررات بهداشتی شناخته می شود و طبق قوانین موجود با او برخورد می شود .

بازدید از اماکن عمومی توسط مامور بهداشت محیط در دو حالت زیر صورت می گردد .

1-     مامور بهداشت محیط اولین بار است که از محل مورد نظر بازدید می کند

2-     مامور بهداشت محیط قبلاً از محیط مورد نظر بازدید کرده است . 

چنانچه مامور بهداشت محیط برای اولین بار محلی را مورد بازدید قرار می دهد باید ابتدا با معرفی خود به عنوان مامور بهداشت محیط در ارائه کارت شناسائی معتبر با متصدی محل کسب ابتدا برقرار کند و قضیه بهداشت فردی و سلامت مردم را به متصدی تفهیم کند سپس عملیات ارسال فرم آئین نامه بهداشتی مربوط به محل کسب را انجام دهد .

نحوه ی ارسال فرم :

مامور بهداشت محیط با یک نسخه از فرم آیین نامه مقررات بهداشتی مربوط به محل کسب و دو برگ فرم مخصوص ارسال و یک برگ فرم خلاصه فعالیت های بهداشتی انجام شده توسط پرسنل بهداشتی محیط به مرکز بهداشت شهرستان این عمل را انجام می دهد در این زمینه چند نکته وجود دارد .

1-                 فرم آیین نامه مقررات بهداشتی مربوط به محل کسب بدون علامت گذاری و صرفاً جهت آگاهی متصدی محل کسب از قوانین مربوطه صادر می گردد .

2-                 قسمت بالای فرم که مربوط مشخصات متصدی است باید توسط مسئول بهداشت محیط تکمیل گردد.

3-                 مسئول بهداشت محیط باید فرم خلاصه فعالیت های انجام شده توسط پرسنل بهداشتی محیط را تکمیل کند و باقید تاریخ بازدید در قسمت نتیجه بازدید جمله ارسال فرم گردید را بنویسید و در قسمت ملاحظاتی فرم را تایید کند و به همراه سایر نسخ به مرکز بهداشت ارسال کند .

4-                 دو فرم مخصوص به ارسال فرم توسط رییس مرکز بهداشت شهرستان تایید می شود و یکی  از فرم های همراه با فرم های آیین نامه مقررات بهداشتی به مرکز بهداشتی درمانی ارسال می گردد .

پس از اینکه تکمیل  فرم صورت گرفت متصدی موظف است ظرف مدت قید شده در فرم نسبت به بهداشتی کردن محل کسب خود وانطباق با شرایط ذکر شده در فرم به محل کسب خود اقدام کند و مسئول بهداشت محیط نیز موظف است هر چند وقت یکبار از محل کسب بازدید کند و در صورت مشاهده نقص به متصدی تذکر بدهد و نتیجه بازدیدهای روتین خود را در فرم خلاصه فعالیت های انجام شده بنویسد و تاریخ انجام بازدید را نیز تهیه کند .

 

 

 

 

جدول تعداداماکن بازرسی شده توسط مسئول بهداشت محیط

نام محل کسب

خلاصه نواقص بهداشتی موجود و اقدامات بازدید کننده

عطاری

در مورد نظافت روپوش وتمدید کارت بهداشتی  اخطار داده شد.

آرایشگاه مردانه

در مورد نظافت کف و میز کارو استریل وسایل اصلاح تذکر داده شد .

سوپر مارکت

در مورد نظافت ویترین تذکر داده شده – همچنین در موردتمدید کارت تذکر داده شد .

سبزی فروشی

در مورد رعایت بهداشت فردی- استفاده از روپوش – نظافت کف تذکر داده شد.

چلوکبابی

در مورد نظافت میزها و پیشخوان و روپوش تذکر داده شد.

نانوایی

در مورد شیشه ها ورنگ سقف نانوایی و همچنین فاضلاب نانوایی تذکر داده شد.

قصابی

در مورد استفاده از لباس مناسب و نگهداری گوشت در یخچال تذکر داده شد .

 

کلرسنجی :

کلر سنج دستگاهی است که از طریق مقایسه رنگی میزان کلر باقیمانده را مشخص می کند و در درجه اسدیته ی آب با آن اندازه گیری می شود در وسط آن یک یا دو لوله با دو پلاستیکی تعبیه شده است قسمت فوقانی هر لوله دارای خطی است که میزان پر کردن لوله از آب را برای کلر سنجی مشخص می کند در دو طرف این لوله ها ردیف نشانه های رنگی مختلف که در روی هر کدام عددی قید شده وجود دارد نشانه های سمت چپ مخصوص سنجش کلر باقیمانده و نشانه های سمت راست مخصوصpH آب است .

نحوه استفاده: به دو صور ت قرص و محلول می باشد         

1-     ابتدا شیر آب را باز کرده تا آب داخل لوله خالی شود .

2-     محفظه کلر سنج را چند بار با آب مورد آزمایش شستشو دهیم .

3-     محفظ یا مخزن کلر سنج را کمی پایین تر از خط نشانه از آب پر می کنیم .

4-     یک عدد قرص DPD را در داخل محفظه رها می کنیم و درب لاستیکی محفظه را می بندیم .

5-     کلر سنج را چند مرتبه تکان می دهیم .

6-     با مقایسه رنگ ایجاد شده با اشل رنگی سمت چپ کلر سنج مقدار کلر آنها را باقیمانده را قرائت می کنیم .

7-     هنگام مقایسه رنگی صفحه یا ورقه سفیدی را پشت کلرسنج قرار می دهیم تا از خطای قرائتی کاسته شود .

       

     1- ابتدا شیر آب را باز کرده تا آب داخل لوله خالی شود .

    2- پنج قطره محلول شماره 1 درون سلول آزمایش می ریزیم .

    3- دو قطره معرف شماره 2 را اضافه می کنیم .

    4- محفظ یا مخزن کلر سنج را کمی پایین تر از خط نشانه از آب پر می کنیم .

    5- پنج قطره معرف PH  به سلول دیگر اضافه می کنیم .

    6- محفظه را کمی پایین تر از خط نشانه از آب پر می کنیم .

  7 - با مقایسه رنگ ایجاد شده با اشل رنگی سمت چپ کلر سنج مقدار کلر آنها را باقیمانده را قرائت می کنیم .

   8- هنگام مقایسه رنگی صفحه یا ورقه سفیدی را پشت کلرسنج قرار می دهیم تا از خطای قرائتی کاسته شود .

  

      نکته :

مقدار کلر آزاد باقیمانده در شبکه لوله کشی آب شهری باید بین 8/0-2/0  باشد اگر مقدار کلر آزاد باقیمانده از این محدود کمتر یا بیشتر باشد مسئول بهداشت محیط موظف است این قضیه را به مرکز بهداشت شهرستان اطلاع دهد و مر کز بهداشت شهرستان نیز موظف است مراتب را به اداره آب و فاضلاب گزارش دهد تا نسبت به رفع نواقص موجود اقدام شود .

 

 

تعداد سنجش روزانه کلر آزاد باقیمانده شبکه های آب آشامیدنی :

 

جمعیت (نفر)

تعداد نمونه

کمتر از 10000

2 – 1 نمونه

10000- 50000

5 – 3 نمونه

50000 - 100000

10 – 6 نمونه

100000 - 500000

15 – 11 نمونه

بیش از 500000

15+ یک نمونه به ازاء هر 100000 نفر اضافی

 

در بازدیدهای که از نقاط مختلف شهروروستا بعمل آمد با استفاده از کیت کلر سنجی میزان کلر آزاد باقیمانده  اندازه گیری شد که برای اندازه گیری از قرص DPD  استفاده کردیم .

 

 نمونه برداری از آب و فاضلاب جهت آنالیز میکروبی :

 

با توجه به فراوانی عوامل بیماری فردی منتقله توسط آب به منظور تامین آب سالم بهداشتی جهت شرب و همچنین در جهت کنترل کیفی میکروبی آب شرب در شبکه لوله کشی آب برای جمعیت تحت پوشش در مناطق نمونه برداری آب به صورت هفتگی یا ماهیانه انجام گیرد . بسته به وسعت و جمعیت تعداد نمونه ها متغیر است مراکز بهداشتی درمانی روستایی موظفند ماهانه یک نمونه آب به آزمایشگاه ارسال کنند . نقاط نمونه برداری در شبکه به نحوی باید  صورت  بگیرد تا حدامکان بیانگرکلیه محل های تحت پوشش باشد  . این نقاط  از خروجی منابع تامین آب که می تواند چاه یا قنات یا سیستم لوله کشی متصل باشد از نقاط کم ارتفاع و مرتفع را ابتدا و انتهای خطوط شبکه توزیع می باشد بسته به محل نمونه برداری روش کار متفاوت است روش نمونه برداری از چاه و شبکه لوله کشی و رودخانه متفاوت است و هر کدام روش خاصی خود را دارد .

 

برای نمونه برداری از آب لازم است وسایل و امکاناتی داشته  باشیم که شامل :

 شیشه سرسمباده ای استریل این شیشه ها 100 میلی لیتری هستند و در ابتدا جهت خنثی کردن کلر باقیمانده موجود در آب 5-3 قطره محلول تیوسولفات سدیم به شیشه اضافه می کنیم و درب شیشه را می بندیم با آلومینیوم  محکم می کنیم و به مدت 3-2 ساعت در فور 170می گذاریم تا شیشه کاملاً استریل شود .

 

روش کار : نمونه برداری از آب شبکه لوله کشی .

1-     اطمینان حاصل می کنیم که شیر برداشت متصل به شبکه است .

2-     هر گونه اشیاء ها خارجی بر سر شیر را جدا می کنیم .

3-     شیر را به مدت 2-3 دقیقه تا حداکثر باز می کنیم تا آب درون لوله ها را تخلیه گردد .

4-   شیر آب را بسته پنبه را آغشته با الکل کرده و سپس مشتعل می نماییم و دهانه شیر و قسمت های پایین تر را با شعله کاملاً استریل می نمایم .

5-   شیر را با فشار کم باز کرده در شرایط استریل شیشه نمونه برداری را که قبلاً آماده کرده ایم و پوشش آلومینیومی آن را برداشته به شیر نزدیک می کنیم و تا حجم آن را ز آب پر کرده سپس درب شیشه نمونه برداری را بسته و نمونه برداری پایان می پذیرد و در ضمن باید سعی شود که نمونه ها هر چه سریعتر به آزمایشگاه  آب منتقل می شود سپس فرم ارسال نمونه آب آزمایشگاه کنترل آب را در مرکز بهداشت شهرستانی تنظیم می گردد و در آن شماره نمونه ها آدرس دقیق و محل نمونه برداری منبع آب تاریخ و ساعت نمونه برداری و همچنین میزان کلر باقیمانده بر حسب قید می گردد همچنین شماره فرم و تاریخ ارسال نمونه آب توسط فرد نمونه گیر بر اساس شماره معینی در سه برگ قسمت چپ و بالای فرم ثبت می شود سپس مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان نمونه آب را همراه فرم مربوطه با آن به آزمایشگاه آب ارسال می کند .

 

 

نکته :

زمانی که اپیدمی التور رخ داده است باید pHآب و فاضلاب را به 10-9برسانیم چون باکتری و ویبریوکلرا  به محیط اسیدی حساس است و اگر محیط اسدی شود این باکتری از بین می رود و در نتیجه جواب آزمایش از صحت لازم برخوردار نخواهد بود برای جلوگیری از این امرpH فاضلاب نمونه را توسط سود به 10-9 می رسانیم به این صورت که یک قاشق چای خوری نمک به نمونه اضافه می کنیم و سریعاً به ازمایشگاه منتقل می کنیم .

 

 

فواصل زمانی و تعداد نمونه در آزمایشهای باکتریولوژیکی آب :

 

جمعیت

تعداد نمونه

کمتر از 5000

یک نمونه

5000 – 100000

یک نمونه باه ازائ هر 5000 نفر

بیشتر از 100000

یک نمونه به ازائ هر 10000 نفر + 10 نمونه اضافی

 

نمونه برداری از مواد غذایی و انتقال آن به آزمایشگاه :

 

نمونه برداری از مواد غذایی برای آزمایشات مختلف از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا چنانچه نمونه برداری با اصول صحیح انجام نشود ارزش واقعی خود را از دست داده و تعیین ترین آزمایشهای روی آن بی فایده خواهد بود .

در ابتدا باید هدف  از نمونه برداری را مشخص کنیم که شامل اهداف زیر است .

الف : نمونه برداری جهت تعیین آلودگی میکروبی و فساد مواد غذایی

در نمونه برداری برای انجام آزمایشهای میکروبی باید نکات زیر را کاملاً رعایت نمود :

1-     نمونه برداری باید کاملاً در شرایط استریل انجام شود و در ظروف استریل و در کنار یخ انجام شود .

2-     وسایلی که در نمونه برداری استفاده می شود باید سترون باشد

3-     نمونه برداشت شده باید جزیی از کل باشد .

4-     نمونه باید در شرایط مناسب هر چه زودتر به آزمایشگاه ارسال شود .

5-     مشخصات کامل نمونه و چگونگی نمونه برداری و در تاریخ برداشت نمونه و سایر مسائل وابسته به آن را باید یادداشت نمود .

ب) نمونه برداری جهت آزمایشهای شیمیائی و فیزیکی و فیزیولوژی و شیمیایی .

اگر منظور از نمونه برداری برای تشخیص خلوص – قابلیت مصرف خوراکی – فساد . تقلب یا سایر آزمونهای شیمایی – فیزیکی و فیزیکی شیمایی باشد باید اصول زیر رعایت شود .

اگرچه نمونه باید از هر نوع آلودگی تا حد امکان به دور باشد ولی رعایت اصول استریل ضرورت کامل ندارد .

وسایلی که در نمونه برداری استفاده می شود باید تمیزوعاری از هر نوع آلودگی باشد.

نمونه برداشت شده باید از جزیی از کل باشد هر گاه نمونه کامل باشد آنرا کاملاً به هم زده ومخلوط کنیم سپس نمونه برداری کنیم.

نمونه را باید تا رسیدن به آزمایشگاه در شرایط مناسب(دوراز مدت گرما- رطوبت – بر... )نگهداری نمود.

نمونه باید هرچه زودتر به آزمایشگاه ارسال شود زیرا ممکن است دراثرعوامل مختلف اکسیده شده وتغییررنگ در آن ایجاد شود .

 

 

 

نحوه صورتجلسه ونحوه نمونه برداری :

 

 مقداروتعداد نمونه های موادغذایی مشخص شده تعیین وعملیات نمونه برداری انجام می شود مشخصات کامل نمونه برداری –  هدف نمونه برداری وسایروابسته به آن به طورکامل وصحیح در صورت مجلس تنظیم میشود پس از آماده سازی ماده غذایی مورداستفاده برای نمونه برداری سه نمونه از هر ماده غذایی به مقادیر تعیین شده برداشت می نماییم و پس ازبسته بندی ولاک ومهر آنها و تنظیم صورت مجلس یک نمونه ازهرماده غذایی را با بقیه و دو نمونه دیگر را به مرکز بهداشت ارسال می نماییم  البته مواد غذایی که نزد متصدی به امانت مانده تا اعلام نتیجه آزمایش یابد در شرایط مناسب نگهداری گردد و حق هیچگونه دخل و تصرف در آنها را ندارد .تاریخ – ساعت- محل – علت مشخصات کامل متصدی – مقدار مواد غذایی مشکوک و... درفرم قید شده است این صورت جلسه در سه نقطه تنظیم می شود یکی برای متصدی – یکی برای مرکز بهداشت و یک نسخه در بهداشت محیط درمانگاه بایگانی می شود .همچنین صورتجلسه دیگری در خصوص موادغذایی وجود دارد که مربوط به مواد غذایی خوراکی مانند پروانه ساخت – تاریخ تولید و انقضاء و تاریخ گذشته است که ممکن است برای تعیین تکلیف قطعی و قانونی به مرکز بهداشت ارسال  شود و یا با رضایت  متصدی در محل معین شود سپس صورتجلسه مربوطه در 2 نسخه تنظیم شود یکی به متصدی تحویل می شود ویکی  در پرونده های مربوط به صورت جلسه مواد غذایی بایگانی می شود .

 

نمونه برداری از نان :

 

در مورد نانوایی ها نمونه برداری متفاوت است و هر چند وقت یکبار صورت می گرد و به صورت مداوم نانوایی ها از لحاظ جوش شیرین و کیفیت نان مورد ارزشیابی می شوند در ضمن فرم نمونه برداری نان با فرم نمونه برداری دیگر مواد غذایی فرق دارد نکته 2 در مورد نانوایی های به جای تعطیلی (فرم شماره 39 از فرم قطع سهمیه آرداستفاده می شود که در آن سازان آرد و غله و سهمیه آرد را تارفع نواقص و صلاحیت بهداشتی قطع می کند .

 

 

 

 

آزمایشگاه باکتریولوژیکی آب

 

 

شرح کار :

 

حدود چند روز در آزمایشگاه  باکتریولوژیکی آب شهرستان نیر واقع در شبکه بهداشت و درمان نیر  مشغول کار آموزی

 

بودم که در این مدت با انواع مختلف وسایل آزمایشگاه  ، روش تعیین محتمل ترین تعداد کلیفرم ها ، روش تهیه  محیط کشت ، روش

 

انجام آزمایش آشنا شدم. در آزمایشگاه باکتریولوژیکی آب آزمایش MPN به روش تخمیر 9 لوله ای انجام میگیرد

 

 که هدف از انجام آزمایش تعیین تعداد کلیفرم ها در آب و همچنین مثبت یا منفی بودن E.coli  در آب آشامیدنی است .

 

 

شناسائی وسایل :

 

1-      اتوکلاو : یک وسیله جهت استریل کردن وسایل آزمایش که اساس کار آن بر حسب دما و فشار است . ( فشار 15 psi و

 

دمای 121درجه به مدت 15 تا 20 دقیقه )

 

2-      فور : برای استریل وسایل شیشه ای و غیر شیشه ای می باشد تفاوت آن با اتوکلاو در نوع گرما است که در اتوکلاو

 

حرارت مرطوب و در فور حرارت خشک است                                                                                                    

 

      3- انکوباتور یا اتو : در دمای 5/35 .درجه به مدت 24 تا 48 ساعت جهت رشد میکروبها .

    

     4 - بن ماری : برای کشت باکتریها با این تفاوت که همراه با دمای بالا و بخار است . دمای آن 5/44 درجه می باشد که بخار

 

      برای رشد E.coli مناسب می باشد.

 

   5- ترازو :برای وزن کردن محیط کشت بکار می رود .

 

     6- میکروسکوپ : جهت مشاهده ی باکتریها .

 

   7  - آنس یالوپ : دو نوع است: 1- سر گرد : برای آزمایش میکروبی آب 2- سر توپی برای محیط کشت جامد.

                                              

     8- آب مقطر گیری : برای تهیه محیط کشت .

 

9     - یخچال : جهت نگهداری محیط کشت

 

     آزمایش میکروبی

 

برای آزمایش آب نیاز به محیط کشت داریم که محیط هائی که دارای مواد آلی و معدنی مورد نیاز باکتری جهت رشد باکتری  

می باشند . هر محیط کشت مخصوص یک باکتری است که در آن رشد می کند . بعضی از محیط های کشت عمومی اند و

مخصوص تمام باکتری ها و برخی نیز اختصاصی می باشند که مخصوص یک نوع باکتری یا میکروارگانیسم اند . مثلا" در

  محیط کشت لاکتوز براث اکثرا" کلی فرمها رشد می کنند ولی در محیط کشت EC براث فقط اشرشیاکلای رشد می کند .

 محیط های کشت دارای تاریخ مصرف بوده و بعد از آن تاریخ مصرف نبایست مصرف شوند .محیط های کشت به دو صورت

 پودر و گرانول می باشند. محیط های کشت باید در محیطهای خنک ، دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری شوند و درب

  آنها پس از مصرف محکم بسته شوند . از بین محیط های کشت گرانول بهتر از پودر است چون پودر به دلیل اینکه ریز است

 می تواند باعث تولید گرد و غبار شده و ممکن است در بعضی افراد ایجاد آلرژی کند ، همچنین مخیط کشت گرانول بدلیل درشت

 بودن ذرات رطوبت کمتری بخود می گیرد و در نتیجه دیرتر خراب می شود .

 

طرز تهیه محیط کشت :

 

   مقدار مشخصی از پودر را که روی آن درج شده است را در یک لیتر آب حل می کنیم سپس حرارت می دهیم تا بخار از سطح آن 

 

   متصاعد شود شود و محیط کشت شفاف شود  پس از خنک شدن آنرا در داخل لوله های آزمایش که محتوی لوله درهام می باشند

 

  می ریزیم . درب لوله ها را بوسیله پنبه می بندیم  سپس اتوکلاو می کنیم . استاندارد اتوکلاو دمای 121'C و فشار15 psi  

 

 و زمان 15-20 min  می باشد . پس از اتوکلاو محیط های کشت را در داخل یخچال تا زمان آزمایش قرار می دهیم .

 

   انواع محیط کشت ها :

 

  1 - لاکتوز براث: (lactose broth )

 

  الف)  لاکتوز براث ضعیف :

13 گرم از محیط کشت را در یک لیتر آب مقطر حل کرده پس از حرارت به لوله های که حاوی لوله های کوچک دورهام است

 

اضافه می کنیم سپس اتوکلاو نموده در داخل یخچال قرار می دهیم

 

   ب) لاکتوز براث قوی :

 

مقدار 26 گرم از محیط کشت را در یک لیتر آب مقطر حل کرده و پس از حرارت به لوله های که حاوی لوله های کوچک دورهام

 

است اضافه می کنیم و بعد از اتوکلاو در داخل یخچال می گذاریم .

 

 

2- برلیانت گرین B.G.B)) : مقدار 40 گرم از محیط کشت را مثل محیط کشت لاکتوز براث تهیه می کنیم

 

3- EC براث :

 

الف) EC براث ضعیف : مقدار 37 گرم از محیط کشت را برداشته و بقیه مراحل مثل لاکتوز براث است .

 

 ب )EC براث قوی: مقدار 74گرم از محیط کشت را به روش لاکتوز براث تهیه می کنیم.

 

نکته : مدت نگهداری محیط کشت در داخل یخچال بستگی به طرز تهیه ، شرایط استریل ، محکم بودن درب لوله ها ، درجه

 

حرارت یخچال می تواند تا دو هفته باشد .

 

   مرا حل آزمایشات آب از نظر میکروبی :

 

1- مرحله احتمالی : در این مرحله از محیط کشت لاکتوز براث با دو رقت ضعیف و قوی استفاده میکنیم بدین ترتیب

 

 که سه لوله لاکتوز براث قوی و شش لوله لاکتوز براث ضعیف را به ترتیب در یک جا لوله قرار می دهیم . در سه

 

 لوله اول که لاکتوز براث قوی است به میزان 10cc از نمونه آب را اضافه می کنیم ، در سه لوله دوم که لاکتوز براث

 

 ضعیف است به میزان 1cc و در سه لوله سوم که آن هم لاکتوز براث ضعیف است به میزان 0.1cc از نمونه آب را

 

 اضافه می کنیم . بعد از آن لوله ها را بهم زده در داخل انکوباتور 35.5 – 37 درجه به مدت 24 -48  ساعت قرار می

 

 دهیم در این مرحله احتمال وجود باکتری ها بررسی می شوند و با واحد MPN در هر 100 میلی لیتر گزارش می شود .

 

2-مرحله تاییدی :  در این مرحله از محیط کشت برلیانت گرین و ECبراث استفاده می شود . بدین ترتیب که از نمونه

 

        های مثبت مرحله اول ( لوله های گاز دار ) به وسیله آنس یالوپ از محیط کشت لاکتوز براث به این دو محیط  انتقال

 

  می دهیم . لوله برلیانت را در داخل انکو باتور و ECبراث را در داخل بنماری 44.5 درجه قرار می دهیم . پس از 24

 

  ساعت نتایج را بررسی می کنیم . اگر هر دو لوله منفی بودند یعنی آب مشکلی نداشته و مرحله اول که مثبت شده بود

 

  باکتری های دیگری غیر از کلی فرم بوده اند و آب قابل شرب است ولی اگر لوله برلیانت مثبت و لوله EC منفی باشد

 

      آب دارای کلی فرم بوده و میزان MPN  گزارش می شود ولی از نظر کلی فرم مدفوعی ( اشرشیاکلی) منفی است و در

 

      صورتی که آب کلرینه شود قابل شرب خواهد بود . در صورتی که هر دو لوله برلیانت و EC هر دو مثبت باشد علاوه بر

 

      کلیفرم آب دارای  E.coli نیز خواهد بود و آب غیر قابل شرب می شود .  

     نکته : برای بدست آوردن میزان MPN از جدول مربوط به تعیین میزان آن استفاده می کنند .

     

    نکته : در مناطقی که برای گندزدایی آب از کلر استفاده می شود در این مورد برای نمونه برداری از شیشه های که معمولا حاوی

 

    تیوسولفات سدیم است استفاده می شود که برای خنثی سازی کلر آزاد باقیمانده استفاده می شود

 

    در مدت کار آموزی 9 نمونه به آزمایشگاه آورده شد که از این تعداد 7 تا از نظر کلیفرم منفی واز 2 نمونه1نمونه دارای

 

   E.col  مثبت و1نمونه دارای کلیفرم بودند . و نتایج مربوط به آزمایشات در دفتر ثبت نتایج آزمایش باکتریولوژی آب ثبت می شود

 

    همچنین موضوع آزمایش به مرکز بهداشت استان ارسال می شود .

 

جدید ترین مطالب

جدیدترین مطالب سایت بهداشت محیط ایران

blogskin